mércores, 3 de maio de 2017

Ano 1078. O Castelo de ENTENZA. TURONIO




<Nos documentos anteriores ao século XV, que son a maioría dos que aquí son citados, en moitos casos están datados na “era hispánica”, haberá que restarlle 38 anos para obter as correspondentes datas na “era cristiana” que é a que seguimos na actualidade>


TURONIO, Toroño ou Turonium foi un célebre territorio que no seu maior esplendor chegou a ocupar as terras entre a ría de Vigo e o río Verdugo, que marcaban o límite polo norte, e o río Miño lindando polo sur, chegando no leste ata terras de Ribadavia.

Mapa de Turonio


O goberno de Turonio estaba desempeñado por un tenente ou merino posto polo rei e con ampla xurisdición nos ámbitos contencioso, gobernativo e militar. Os habitantes das vilas pertencentes a Turonio acudían ante o devandito gobernante para que administrase xustiza en seguinte instancia á das autoridades locais. O poderoso conde Gómez Núñez foi un afamado tenente de Turonio que gobernou entre os anos 1116 e 1141.

Turonio adquiriu especial importancia a partir do século XII, cando se produciu a independencia do Condado Portucalense, debido á súa situación estratéxica –na raia- facendo fronteira có recén creado reino de Portugal, convertíndose nunha zona de constante fricción entre os reinos de Galicia e de Portugal.

En Turonio existían varios castelos, o mais importante era o castelo de Santa Elena, chamado tamén castelo de Toroña, situado no monte Castelo en Camos, Nigrán; seguíanlle os de Sobroso, Tebra e Entenza en Salceda de Caselas.

Descoñécese a data de fundación de Turonio. A primeira noticia que temos é do ano 445, por medio do Cronicón do Bispo Idacio, onde dí que no referido ano “chegando repentinamente os vándalos en naves á praia de Turonio en Galicia prenderon a moitas familias ...”. Respecto ao castelo de Entenza descoñécese tamén a data de construcción, unicamente sabemos que xa existía no ano 1116 da era hispánica.

Entre os anos 1115 e 1126 tivo lugar en Galicia unha guerra civil que se desatou entre os partidarios da raiña de León, dona Urraca, e os partidarios do seu fillo, o infante Alfonso VII, quen estaba auspiciado pola media-irmá de Urraca, Teresa Alfonsez, gobernadora do Condado Portucalense, recén independizado da coroa de León. Os nobres galegos, entre eles o conde Gómez Núñez, gobernador de Turonio, querían aumentar a autonomía do infante Alfonso VII para que Galicia fora un reino independente de León. Para sufocar esas aspiracións a raiña Urraca, dirixiu no ano 1115 o seu exército a Santiago de Compostela a forzar unha negociación, pero a poboación amotinouse e dise que na revolta popular Urraca foi rodeada, golpeada e nun lamazal foi espida, humillada e vexada e ata se di que dunha pedrada lle romperon varios dentes. Tras fuxir, a raíña voltou cun forte exército para asediar a cidade ata a súa rendición, someténdoa posteriormente a unha forte represión.

Dous anos despois, Urraca dirixiuse a Turonio, e foi cercada no castelo de Sobroso polos partidarios do seu fillo e da súa media-irmá Teresa de León. Urraca tivo que fuxir cara Santiago de Compostela e non tivo mas remedio que asinar o Pacto do Tambre, no que recoñecía a lexitimidade do seu fillo Alfonso para sucedela no trono.

No ano 1121, esta vez có apoio do bispo de Santiago, Diego Xelmírez, Urraca voltou a terras de Turonio, e dirixiu desde a fortaleza de Salvaterra de Miño o ataque contra a súa media-irmá Teresa Alfonsez que intentaba tomar varias prazas de Turonio. Teresa foi derrotada e refuxiouse no castelo de Lanhoso.



Cova da raiña Urraca en Salvaterra



Unha lenda di que Urraca mandara construir un túnel que partía do seu pazo residencial, na fortaleza de Salvaterra, e cruzaba baixo o río Miño ata a outra beira en Portugal.

A guerra civil non cesou ata a morte de Urraca no ano 1126, que aconteceu no castelo de Saldaña. Ese mesmo ano, o seu fillo Alfonso, chegado de Galicia, foi coroado tamén como rei de León có nome de Alfonso VII de León, alcumado o Emperador.






Refiere la “Historia Compostelana” en el lugar arriba citado y bajo el año 1116 que D. Gómez Núñez favorecía al Rey niño D. Alonso VII contra la Reina doña Urraca, su madre, y que esta salió de Compostela y se vino a Turonio donde estaba D. Gómez con ánimo de cercarle, pero, como este era poderoso en su situación, tanto por la fortaleza de los castillos, de la comarca, como por la mucha caballería e Infantería que mandaba, no pudo conseguir aquella sus intentos, antes por el contrario D. Pedro de Trava, Ayo del Rey y la Infanta doña Teresa, Señora y Reyna de Portugal, hermana de doña Urraca, persiguieron a esta hasta cercarla en el castillo de Sobroso. Pero reuniéndose las tropas leales de doña Urraca, la sacaron del peligro en que estaba y la llevaron a Santiago.
Merced a la actividad y valor desplegados por D. Gómez, toda la comarca de sus dominios seguía el partido del Infante don Alfonso, consiguiendo con su audacia que durante varios años ondeasen en los muros de los castillos de La Guardia, Tebra, Bayona, Entienza y Tuy los pendones del hijo de doña Urraca, bajo el protectorado de la Infanta doña Teresa de Portugal.
La guerra civil que se desarrolló en Galicia entre los partidiarios de don Alfonso y los de doña Urraca, ocasionó inmensos trastornos en todo nuestro reino, pero especialmente en nuestra región de Tuy y La Guardia, merced a su situación a las orillas del Miño, pues ambas plazas y otros pueblos de aquellas tenían que soportar las frecuentes irrupciones de tropas de unos y otros partidos.
Don Diego Gelmírez, Obispo de Santiago, sufrió también con este motivo los mayores atropellos en su sagrada persona a consecuencia de las revueltas del pueblo compostelano.
Hubo ocasiones en que la Catedral de Santiago se vió convertida en un verdadero campo de batalla, donde se combatía con piedras, dardos, saetas y toda suerte de armas manejadas confusamente por más de tres mil hombres armados que allí llegaron a reunirse atacando a la Reina y al Prelado. Llegó la osadía de aquellos a incendiar el templo y las torres donde estos se habían refugiado.
Juan Domínguez Fontela. La Integridad, diario católico. 4 octubre 1921





Os castelos de Turonio, que eran fortalezas militares, laicas, de natureza de reguengo -propiedade do rei-, foron doados xunto con mais propiedades ao bispo de Tui en varias ocasións, pasando a ser de señorío eclesiástico, como contraprestacións dos servizos prestados polo bispo á coroa. Pero debido ás constantes incursións militares, e invasións portuguesas, eran arrebatados os castelos ao bispado, na maior parte das veces polos propios gobernantes de Turonio. Por iso os reis estaban constantemente novando e confirmando no tempo as doazóns dos castelos ao bispado de Tui. Un deles era o castelo de Entenza.

No ano 1140 o conde Gómez Núñez, gobernador da terra de Turonio, apoderouse do castelo de Entenza, que nese momento era propiedade do bispado de Tui, cedido polo rei. O bispo de Tui, Pelayo Menendez, denunciou a usurpación, e o rei Alfonso VII mandou que fose restituido ao bispo. No ano 1142 estivo o rei en Tui e donou ao bispado todas as propiedades reais que tiña na cidade de Tui, e entre elas tamén confirmou a doazón do castelo de Entenza.







Y en el año siguiente, aviendo siempre hombres poderosos, casi tyranos en esta tierra por estar apartados de su Rey. Un Conde don Gomez se metio en los bienes desta Iglesia y particularmente se alço con el Castillo de Antenza cerca de Tuy, que era del Obispo, y el Obispo don Pelayo se quexo al Emperador don Alonso, que se lo mandó restituyr, prometiendo de venir quitar tyranos de la tierra, a assi en la Era de 1180, vino el Emperador a esta ciudad, por el mes de Agosto con la Emperatriz doña Berenguela, confirmo todo lo que el Conde don Ramon su padre y la Reyna doña Urraca su madre, y el Rey don Alonso, su abuelo, avian dado a esta Iglesia, y buelve a dar de nuevo todo, quanto en la ciudad de Tuy, y en sus cotos, podia pertenecer al derecho Real, y dice lo da al Obispo, y a sus sucesores, para siempre que siempre lo ayan, y tengan.
Y que paguen los yantares, los quales dice que reciba el Obispo moderadamente, y que no entre otra justicia ninguna en esta ciudad, sino la que el Obispo pusiese:
Da otras muchas cosas, y el portazgo de la ciudad. Acota el Rio desde la boca del Miño, hasta la villa de Lazoyro, que ninguno tenga Nave conducticia en el puerto de Tuy, sino el Obispo.
Da el Realengo de Benevievere, y los demas cotos, y que los ganados puedan paçer en todas partes, salvo en lo sembrado, dio el Castillo de Santa Elena en tierra de Minor, con todo lo a el anexo, todo lo qual dice da por el remedio de su alma, y por la estabilidad de su Imperio, y que el Obispo, y los Canonigos sean fieles, y leales vasallos suyos, y de sus sucesores, &c.
Antiguedad de la Ciudad, y Yglesia Cathedral de Tuy. Fray Prudencio de Sandoval.






Menciona Manuel Fernández Rodríguez na sua obra “Toronium” que Pedro Peláez, tamén coñecido como Pero Pais en Portugal, era fillo de Pelayo Pérez Zapata e de Chamoa Gómez, filla de Gómez Núñez, quen fora poseedor da terra de Toroño no reinado de Alfonso VII. Pedro Peláez estivo casado con Elvira Venegas, filla de Egas Muniz.

Pedro Peláez asistiu ao rei na batalla de Ourique e na toma de Santarém, no cargo de Alférez, ou Signifer, ata novembro do ano 1169, data na que os españoles foron expulsados polos portugueses do territorio de Toroño.

Durante a ocupación portuguesa o rei Alfonso Enríquez o 27 de marzo de 1169 confirmou a doazón a favor da Igrexa de Tui do realengo de Bembibre. Poucos anos despois, en xullo de 1180, na confirmación dos privilexios anteriores, volve a aparecer Pedro Peláez denomínandose Signifer de Portugal, e “Tenente Entenzam” do castelo de Entenza, que pertencía á terra de Toroño.

Na dote para as suas fillas Sancha e Dulce, que asinou o 6 de marzo de 1217, o rei Alfonso IX, fixo constar que a sua primeira esposa e nai delas, dona Teresa, era propietaria dos catro castelos de Toroño: “Entença, Soberoso, Sanctenia et Tebura” e dicir: Entenza, Sobroso, Santa Elena e Tebra.

No ano 1336 don Pedro, conde de Barcelos e fillo do rei don Dinis de Portugal, partiu do mosteiro de Ganfey, cruzou o Miño e puxo sitio ao castelo de Entenza, que estaba defendido polo arzobispo de Santiago, Juan Fernández de Limia e o adelantado Maior de Galicia, Ruy Páez de Biedma.

As milicias galegas capitaneadas polo Arcebispo de Santiago e o Adiantado do Rei en Galicia situáronse en Entenza, e nun intento de atacar por sorpresa ao Conde de Barcelos e aos seus homes, tentaron un ataque pola noite, pero ao descubrir que o Conde de Barcelos e os seus homes estaban a esperalos suficientemente armados nun outeiro próximo, os galegos retrocederon ao castelo de Entenza e estiveron tres días cercados polos portugueses, sin poder saír do castelo:








Este conde don Pedro quando ouve guerra entre Portugal e Castella, logo no começo esteve em Riba de Minho por mandado del Rey de Portugal; e estando este Conde no mosteyro de Ganfey, o Arcebispo de San-Iago ajuntou as mais campanhas, que pode aver, e o pendom de Sant-Iago, e Ruis Paes de Bema, que vinha hi con el, que era Adiantado del Rey en Galiza, com todos os que pode aver, e queria passar o Minho para cá, a onde o Conde estava; e o Conde soubeo, e juntou aquelles que tinha, e passou allem do Minho; ca disse que era melhor de os atender na sà terra que en Portugal; e enton passou o rio alem, e parouse nos caminhos dos vaos todos, porque non sabia, por qual vao queria passar, nem por qual caminho vinha, e atendeo hi dous dias. Ao segundo dixeromlhe que vinha o Arcebispo com seu pendom tendudo, e cuydando achalos no arrayal desarmados e sem sospeyta, e por esso andaron hua peca de noyte. E o Conde soubeo muy cedo pella menham e foy armar todos os seus e moverao contra el. E o Arcebispo com todos os seus com o pendao de Sant-Iago tendudo aquem do castello de Tença, cuydando achar o Conde sem sospeyta, e el vindo assi, vio assomar o Conde e o seu pendom, con todos os seus en hum outeyro, e quando o vio bolveose con o pendâo de Sant-Iago, e com todos os seus para o castello de Tença, e o Conde enviolhe a dizer, a que vinha assi, que se queria lidar?, e el dixe, que nom vinha a rezar outros Matines; e entom moveo o Conde, e foyse chegando contra elle, e el acolheose bem acima de hu castello junto com o muro, e alli atraz das barreyras meteo o pendom; e tendo muytas mais gentes que o Conde, assi de cavallo como de pè; e assi o teve o Conde cercado tres dias, que nunca saio do castello, nem de redor delle, demandando cada dia ao Conde tregoa, tam ben o Arcebispo, como o Adiantado del Rey; e o Conde mandoulle cada dia roubar, e filhar o que elles aviâo mister, e queymar a terra, e nunca el alli ouzou a tomar.
Monarchia Lusytana. Antonio Brandao








Para recompensar ao bispo de Tui, don Juan de Castro, dos danos sufridos na cidade e igrexa de Tui causados polos cabaleiros que estaban ao servizo do rei de Portugal, Enrique II rei de Castela nas cortes de Toro, expediu unha carta o 4 de setembro de 1371 pola que donou o castelo de Entenza, “que es tierra de Toroño”, declarando o monarca que o castelo era seu, adquirido sete anos antes, cando foi sitiado Lugo na loita contra os partidiarios do seu irmán don Pedro.

No ano 1337 faise unha importante reparación e ampliación do castelo de Entenza, sendo o seu gobernador Lope Gómez de Pedroso, para elo dispúxose que tiñan que contribuir todos os habitantes das vilas próximas, con traballos persoais, a través de contribucións dinerarias ou con aportación de materiais. Pero o poderoso Mosteiro de Oia non estivo deacordo e solicitou ao rei a exención de dita obrigación. E efectivamente o 15 de abril de 1337, o rei Alfonso XI firmou unha carta ordeando que o Mosteiro de Oia e os seu vasalos quedaban exonerados de traballar na reconstrucción do castelo de Entenza ni a pagar contribución algunha por el.

Alfonso XI se dirige al adelantado y justicias del reino de Galicia ordenándoles que no obliguen a los pecheros de Santa María de Oia a labrar en el castillo de Tença. Archivo Histórico Nacional. CLERO-SECULAR_REGULAR,Car.1827,N.1



No ano 1415 o rei Juan I, volveu a doar o castelo ao bispado de Tui, xunto con otras moitas propiedades.






El Rey don Henrique dio al Obispo don Juan, por los servicios que le avia hecho en la guerra contra Portugal, y en satisfacion de los daños que a esta Iglesia, y dignidad Episcopal, y su ciudad avian hecho Suerianez de Parada, y otras compañas, que avian ayudado al Rey de Portugal, contra la fidelidad devida a su Principe. Dio al Obispo el Castillo de Entença, y otras cosas. Y en la Era de 1415, a 8 de Deciembre, hiço una escritura de testamento, y manda de ciertos bienes a este Iglesia en Val de Lorina, y Arcos, para que aya Capellanes. Y en la Era de 1417, a 10 de Agosto, confirmo el Rey don Juan el primero, los bienes y libertades del menesterio de San Pedro de Cardeña: confirma don Juan Obispo de Tuy, y dice el Rey ser el año primero de su Reyno y se corono, y armo Cavallero: y lo mismo parece por otra escritura fecha en este años en Burgos, a 18 de Agosto, en que el Rey don Juan confirma la donacion, que avia hecho al Obispo del Castillo de Entença.
Antiguedad de la Ciudad, y Yglesia Cathedral de Tuy. Don Fray Prudencio de Sandoval.





Como era de esperar, tamén deu boa conta de todo isto o cronista Avila y La Cueva:




15. En la parroquia de San Justo y Pastor de Entienza á una legua de esta ciudad en la cumbre de un collado que en el medio de ella hay nombrado hoy en dia de Toroña, y también del Castelo hubo en la antigüedad otro Castillo muy celebre que se decia de Tenza, como asi mismo de Antenza, y por último de Entienza. Cuyo Castillo era del señorío del Obispo de Tuy por merced real: Pero el Conde Don Gómez Núñez que gobernaba la tierra de Turonio, traspasando los limites de lo que le correspondia se apoderó indebidamente de el, de lo que se quejó el Prelado que entonces era de Tuy Don Pelayo Menendez al emperador Don Alonso 7º, y este Monarca por sentencia que dió en el año de 1140 mandó se lo restituyese. El Rey Don Henrique 2º por los de 1370 volvió a darlo al Obispo de Tuy, espresando estar sito en tierra de Turonio: Y al año siguiente 1371 lo confirmó con su hijo primogenito Don Juan 1º en las Cortes de Toro. Cuando se ofrecia reparar ó trabajar en la fortificación de este Castillo concurrian á ello todos los habitantes de sus contornos, ya personalmente, o ya por medio de contribución que se les hechaba para aquel fin: y como por los años de 1337, siendo castillero de el (esto es Gobernador) Lope Gómez de Pedroso se anduviese reedificando y fortaleciendo, quisieron obligar al Monasterio de Oya y sus vasallos a que tambien concurriesen a la Obra como los demas: pero el Abad de aquella casa se quejó al Rey Don Alonso 11, quien despues de hechas aberiguaciones, y oidas partes mandó por sentencia que dió en 15 de Abril de 1337, que el indicado Monasterio ni sus vasallos no fuesen obligados á ayudar a labrar el Castillo de Tenza, que asi dice, ni a pagar tributo alguno por el. Cuya cedula se conseba en el archivo de la referida casa donde la hemos visto.
Historia Civil y Eclesiástica de la Ciudad de Tuy y su Obispado. Avila y la Cueva.







O último merino coñecido de Turonio foi Payo Sorrede de Sotomaior, según consta nun documento do ano 1374. A partir do século XV Turonio desaparece como entidade administrativa, e no seu lugar son as vilas as que acadan mais autonomía administrativa.

Desde 1415 non temos mais noticias do castelo de Entenza, cuia decadencia coincidiu con o ocaso de Turonio. Como xa foi dito, este castelo xogou un papel importante nas loitas contra Portugal e probablemente foi destruido polas revoltas irmandiñas ou por orde de Isabel a Católica, cando mandou destruir os castelos dos nobres galegos que apoiaran a Juana la Beltraneja na guerra de sucesión.

No ano 1817 xa non existía practicamente ningún vestixio do castelo, según verbas de Francisco Ávila y La Cueva, quen se desplazou persoalmente a Entenza na búsqueda das ruinas do castelo:







En 15 de junio de 1817, pasé yo de propio intento a informarme del sitio que ocupó este castillo, y no ecsiste de el en la actualidad mas que tan solo una especie de cisterna hecha de argamasa muy fuerte, y se encuentran por alli muchos pedazos de ladrillos y otros bestigios que prueban su ecsistencia en aquel parage. Cuyo domina toda la Campiña de la circunferencia, aun que su altura no es grande, y se sube á ella comodamente.
Historia Civil y Eclesiástica de la Ciudad de Tuy y su Obispado. Avila y la Cueva.







Na actualidade, o sitio onde se alzou o castelo está parcialmente ocupado por unha antiga canteira, e apenas quedan restos que testemuñan a sua existencia. 














Segun a tradición oral, dise que a pedra das ruinas do castelo foi empregada na construcción da antiga igrexa parroquial.









CASTELO DA TURONIA DE ENTENZA


¡Ou! Castelo do Lugar da Turonia
Logo, chan do Lugar da Turonia, hoxe Entenza
tí foches a Sede de tantos Condes
que por tí, fixeron tan longa entenza.(1)

Tiñas o carreiro soterrado
po la Fonte do Castelo
¡canta maravilla enriba do monte!
¡canta por baixo do seu seo!

Dendes a tua Torre do Homaxe
viase o teu Porto da Baiona
pois deica alá, chegava a tua quinta
sendo pratí, os montes, ias veigas todas.

De toda a Turónia do teu nome
eras o Castelo principal
víanse dende tí, as tuas terras
as do Condado da Salvaterra e Portugal.

¿Cas pedras do que xa havia alí Celta
esborrallado po lo imperialismo román,
cando fixeron a landra, o alxibe ia fonte
amañaron éste, teu Castelo medioeval?

Pois a hestória dí, cabía unha grande touza
po lo medio das pedras do esborrallado,
¿e coubo alí, un xeito de Monte Medulio
na contra do asoballamento do romano?.

E pra mais, co Décimo Xulio Bruto
cruzou o Limia io Miño por alí arriba
¡defendéronse os Celtas galegos en Entenza
do terribel autoritarismo román, que viña?.

¡Canta sona, gañaría Entenza co Castelo!
posto coma hotel, pra turistas namais,
dende enriba do penedo, vese medio Miño
¿cunha torre enriba dele? ¡canto mais!.

Libros que confirman, éstas miñas afirmazóns. Boletíns da Academia Galega (Varios Números) do Museu da Pontevedra id dos Monumentos de Ourense id. A y la Cueva. F Prudencio Sandoval. Rodriguez Branco. Nas suas Hestorias de Tui ía sua Diócesis. Herculano Hestoria de Portugal. (1) Entenza. Preito Os diantes ditos e Dicioarios Galegos.

Gumersindo D’Entenza. Ano 1962






Recreación imaxinaria do Castelo de Enteza.
Feita por Alfonso Núñez por encargo de Gumersindo Martínez (Sindo d'Entenza). Ano 1962


O castelo probablemente fose unha fortificación defensiva, composta por unha torre, patio de armas, alxibe e cabalarizas, todo amurallado aproveitando os penedos existentes no seu trazado.

Estaba situado na parroquia de Entenza, no lugar chamado Castelo, no alto dun outeiro a 124 metros de altitude, desde alí practicábase unha boa visión do rio Miño. Na cara norte visualízase o monte Espicho do Faro, onde probablemente estivese un posto de vixiancia, e tamén no que se atopa unha antiquísima pedra en forma de cadeira, chamada a “cadeira do rei mouro” e tamén “cadeira da raiña Urraca” según a lenda á que se refira.




Cadeira do rei mouro. Espicho do Faro


Desde alí podía divisarse o propio castelo de Entenza e tamén outros puntos estratéxicos onde tamén había outras fortalezas defensivas como o Monte Aloia, Santa Tegra, Monte Lousado, Picaraña, Sobroso, Galiñeiro e o Faro de Budiño. 







mércores, 22 de marzo de 2017

Ano de 1814. Proceso de INDEPENDENCIA de SALCEDA e formación de CONCELLO PROPIO de San Xurxo, Parderrubias e Picoña.




Tras a promulgación da Constitución de 1812 ordeouse a formación en toda España dos “Ayuntamientos Constitucionales”, pero a posterior chegada do absolutismo do rei Fernando VII supuxo a derogación da Constitución mediante Decreto de 4 de maio de 1814 e o retroceso á estrutura establecida no Antigo Réxime. Unha Cédula de 30 de xullo de 1814 ordeou a disolución de todos os Concellos e a volta a os existentes en 1808 de acordo co sistema tradicional.

Neste intre, as parroquias de San Xurxo, Parderrubias e Picoña, promoveron o dous de xaneiro de 1814 un proceso para constituir un Concello propio, independente de Salceda. 

Aos poucos días recibiron como resposta da Xefatura Provincial a denegación da independencia, así como unha patrulla militar de doce soldados para garantir a orde, e tres multas de 200 ducados por parroquia.

O día 26 do mesmo mes, compareceron 115 veciños das tres parroquias ante un escribano, para outorgar un poder notarial de nomeamento de representantes para continuar ante os Tribunais có proceso independentista:
  









En la villa de San Jorge de Salceda a veinte y seis dias del mes de enero año de mil ochocientos y catorce, ate mi el escribano infraescrito y testigos parecieron Domingo Antonio Gil Juez y Justicia ordinaria della y su jurisdicion, Juan Vaqueiro, Josef de San Juan, Manuel Martinez, Manuel do Coto, Juan de San Juan, Bernardo Cabaleyro, Juan Gonzalez Condide, Luis Rodriguez, Juan Benito Fernandez, Josef Caballero, Francisco do Coto, Nicolas do Coto, Francisco do Loro, Bernardo Pyñeiro, Juan de Gil, Rosendo de Lemos, Geronimo Dominguez, Juan Antonio de la Piedra, Pedro Martinez, Juan Ygnacio de la Piedra, Manuel Dominguez, Josef Cabaleiro de Outeyro, Manuel Cavaleyro, Antonio de San Juan, Juan Gonzalez Mariña, Miguel San Juan, Domingo Dominguez, Juan Dominguez Bouzabedra, Simon de Lemos, Vicente de Gil, Tomas Presa, Josef do Coto, Juan de Lemos, Juan Martinez, Juan Rodriguez, Juan Besteyro, Josef Caballero Piedra de agua, Juan Gonzalez Debesas, Martin Alonso, Ygnacio Piñeyro, Manuel Gomez, Miguel Caballero, Manuel Perez, Juan de Candan y Juan Cabaleyro, todos vecinos de dicha villa:
Josef Cavallero Juez y Justicia ordinaria de la villa de San Tomé de Parderrubias, Rosendo Romero, Diego Alvarez, Manuel Martinez, Juan Diego Fernandez, Lucas Vaqueyro, Diego Fernandez, Gabriel Perez, Manuel Diz, Domingo Presa, Josef Presa, Nicolas Gonzalez, Josef Viceyra, Diego Martinez, Mateo Gregores, Juan Martinez, Bernardo Perez, Matias Perez, Diego Estevez, Francisco Martinez, Vicente Diz, Ventura Perez, Vicente Alvarez, Juan Perez, Domingo Diz, Juan Diz, Juan Gonzalez, Josef Vaqueiro, Pablo Gregores, Josef Gomez, Juan Nogueiras, Jacinto Martinez, Antonio Aldir, Diego Valcarcel, Valentin Perez, Juan Cavaleyro, Josef Veloso, Manuel Fernandez, Josef Estevez, Josef Farrapeira y Pelayo Fernandez, vecinos de la dicha villa de Parderrubias:
Juan Antonio Alonso Regidor Decano que administra Justicia en la villa de San Martin de la Picoña por indisposicion del Juez principal, Santiago Fernandez, Pedro Basteyro, Juan Bargiela, Juan de San Juan, Juan Cavaleyro, Diego Cavaleyro, Miguel Rodriguez, Juan Andres Muñoz, Manuel Carracedo, Juan Martinez, Josef Rodriguez Curras, Antonio Boullosa, Blas de Juste, Felipe Rodriguez, Juan de Carballido, Antonio Gonzalez, Juan Rodriguez, Josef de Castro, Francisco de Castro, Josef Lorenzo cojo, Manuel Perez, Mauro de Loro, Josef Rodriguez mozo, Juan do Coto, Santiago Fernandez Ataude, Blas do Pazo, Marcos Lorenzo y Manuel Comesaña vecinos de la Villa de la Picoña que unos y otros confesaron ser la mayor y mas sana parte de sus respectivos pueblos y hacen por su derecho propio, y en nombre de los mas individuos ausentes y enfermos por quienes prestan capción de rato grato en forma, los quales juntos de mano común a voz de uno y cada uno de ellos de por si insolidium, con expresa, renunciacion de las leyes de la mancomunidad, segun en ellas se contiene dijeron que componiendo dichas tres parroquias mas de doscientos vecinos, y mas de mil almas acordaron, las tres Justicias oficiarse mutuamente, segun lo verificaron, para reunirse y formar Ayuntamiento Constitucional y efectivamente lo ejecutaron el dia dos del corriente previas las solemnidades necesarias como resulta del documento numero quarto que, entre otros acompañan, y quando esperaban la devida aprobación del Excmo. Señor Jefe Político de esta Provincia se hallan sorprendidos con la novedad de haberseles denegado, y que contra lo dispuesto por la Savia Constitucion de la Monarquia se les quiere precisar a reunirse con otros Pueblos, según se deduce de los otros documentos numero primero, segundo y tercero, para cuyo efecto se hallan vejados estos otorgantes y sus jueces con el apremio militar de doze soldados que alojan pagando a cada uno diariamente ocho reales vellon, ademas de la multa de doscientos ducados que se mandan exigir a cada Justicia; y siendo como es procedimiento tan opuesto a las beneficas soberanas intenciones, otorgan que dan Poder bastante como por derecho se requiere a Antonio de San Juan, Josef Vaqueyro y Pedro Basteyro individuos respectivos de dichos tres pueblos, a todos o qualquiera de ellos insolidium con clausula de substitucion en forma, para que por todos medios legales procuren sostener la existencia del Ayuntamiento formado con independencia del de Santa Maria de Salceda, y otro qualquiera que intente unirseles por fines particulares perjudiciales al bien estar de los otorgantes y contraria a la libertad que les concede la constitución, a cuyo fin dichos apoderados o sus substitutos, parezcan ante S.A. la Regencia del Reyno y en otros Tribunales competentes prestando todo genero de Memoriales, quejas, pedimentos y recursos correspondientes al caso, ofrezcan y den informaciones o justificaciones de testigos y papeles, hagan tachas, redarguiciones, juramentos, requerimientos, protextas, recusaciones, y conclusiones, pidan mandamientos de pago, restitucion de multas apremios y costas malamente exigidas, y por ultimo practiquen quantas diligencias y agencias se requieran y las que hicieran los otorgantes presentes siendo pues para todo ello, su anexo, incidente y dependiente le confieren poder amplio, especial y general en forma con la clausula, vinculos y firmeza necesarias que han por expresar como si lo fueran literalmente y las de obligacion, aprovacion, relevacion de costas en todo evento, poderio y sumision a las Justicias de su Magestad y fuero que asi se lo hagan guardar y cumplir como sentencia definitiva de Juez competente pasada en cosa juzgada y consentida, que por tal lo reciben con renunciacion de lass leyes de su fabor hasta la general en forma. En cuyo testimonio asi lo otorgaron y firmaron hasta el numero sesenta y quatro, y por los que no saben lo hizo en testigo que lo fueron Manuel Prieto Cobiña el viejo, Manuel Prieto el mozo, vezinos de San Bartolome de la Lamosa y Josef Perez soltero, natural de Salceda y residente en esta villa de qual yo el escribano doy fe, y del conocimiento de los otorgantes.

Protocolos Notariais. Francisco Antonio Davila. Arquivo Histórico Provincial de Pontevedra





mércores, 22 de febreiro de 2017

Ano de 1817. Juan Antonio de LEMOS. Unha breve nota xenealóxica dos LEMOS.







Bernardino de Lemos de cinquenta años, casado, tiene tres hixos menores de los diez y ocho años, y tres hixas. Labrador.

Libro de vecindario de Santa María de Salceda. Catastro de Ensenada.



Bernardino de Lemos, naceu no ano 1703. Casou con María Gil, quen era irmá de Domingo Antonio Gil e de Francisco Gil, herdeiros da casa de Gil, e todos eles fillos de Francisco Gil Carballido e de María Antonia Gil Romero.





Ano de 1764. Testamento de D Francisco de Gil:

Item declaro soy poseedor de las dos fundaciones vinculadas del lugar donde vivo llamado de Gil y del que fina con el camino que viene dando la buelta y camino que pasa a la fuente de Gil. Los quales han pasado de mi a mi hermano Dn Domingo Gil familiar del Santo Oficio a quien pertenece la obra pia de una misa semanaria en la iglesia de Arantey que fundo un tal Pedro Fernandez.
(…)
Item dejo a mi hermana María viuda de Bernardino de Lemos la heredad de Briallo que heredé de mis padres y la heredad do Souto en las Paxariñas que heredé de mi tio (...)
Item dejo a Juan Antonio de Lemos hijo de la sobredicha mi hermana (...)



Bernardino e María tiveron a súa residencia no lugar da Paxariña, barrio da Feira segundo consta no Libro Real de Legos do Catastro de Ensenada, nesa zona tamén tiñan a maior parte das propiedades.





Bernardino de Lemos.

1. Una casa terrena, al sitio de Pajariña, tiene de frente ocho varas y de fondo cinco, linda por la derecha e yzquierda el dueño, se regula su alquiler en onze reales vellón.
2. Otra terrena al mismo sitio de Pajariña, tiene de frente quatro varas y otras tantas de fondo, linda por la derecha e yzquierda el dueño, se regula su alquiler en seis reales de vellón.
3. Otra terrena, al mismo sitio de Pajariña, tiene de frente seis varas y de fondo tres, linda por la derecha e yzquierda el dueño, se regula su alquiler en seis reales de vellón.
Continúa a relación ata un total de 31 propiedades de terras.
Libro de Real de Legos. Catastro de Ensenada. Arquivo Histórico Provincial de Pontevedra




Deste matrimonio naceron sete fillos:

-       María Marcela,
-       Bernardino,
-       Juan Antonio,
-       Antonio,
-       Liberata,
-       Francisca,
-       Dominga.

Árbore xenealóxica


Un destes fillos, Juan Antonio de Lemos, foi sacerdote e atesourou un importante patrimonio.

Juan Antonio de Lemos, tiña unha casa en propiedade no lugar de Bouzas, en Pegullal, ocupada por seu irmán Bernardino de Lemos. 

Juan Antonio residiu na vellez na casa que fora dos seus avós (en Gil), propiedade da súa curmá Isabel Gil Cabaleiro quen casara con José Antonio Ozores, e tamén convivíu con eles na outra casa que posuían en Altamira, a casa da Costa.

Extracto dalgunhas escrituras nas que aparece como causante:




En la villa de Santa Maria de Salceda a veinte y dos dias del mes de julio año de mil setecientos nobenta y seis, a presencia de los testigos que avajo hiran espresados pareció presente D. Josef Mathias Alfaro vecino de la fra. De San Salbador de Nogueira, y dijo que por este papel verbal desde el dia de oy para en todo tiempo de siempre jamas vende y da en venta real para Juro y Señorio de heredad a D. Juan Antonio Lemos Presvitero vezino de esta dicha villa que está presente y compra para si, sus herederos y quien en su derecho aya, ….





En la villa de Santa Maria de Salceda a veinte y un dia del mes de agosto año de mil ochocientos ocho años, por delante los testigos abajo escritos parecieron presentes Manuel Fernandez y su mujer vecinos de esta dicha villa y los dos juntos de mano común abos de uno y cada uno de por si y en nombre de sus herederos presentes y futuros dijeron que desde oy dia de la fecha deste escritura y venta verbal bende y da en benta rasa señorio de heredad a D. Juan Antonio de Lemos presbitero que es para el o quien de derecho heredase sus bienes es a saber lo que ……




En la villa de Santa Maria de Salceda a veinte y dos dias del mes de febrero año de mil sietecientos y setenta y ocho a presencia de los testigos abajo escritos, parecio presente Benito Rodriguez vecino de este dicha villla y dijo que desde oy dia de la fecha de esta escritura verbal para en todo tiempo de siempre jamas vende y da en venta rasa a D. Juan Antonio Lemos presbitero también vecino de este dicha villa …..





En la villa de Santa Maria de Salceda a catorce dias del mes de junio del año de mil ochocientos y seis  ….. vende a D. Juan Antonio Lemos presbitero ….





En la villa de Santa Maria de Salceda a veinte dias del mes de junio del año de mil sietecientos y nobenta y quatro ……venda a D. Juan Antonio Lemos presbitero …



Ano de 1799
(...) A vos Juan Gil y mas personas a quienes toque cumplir oy esta nuestra carta y real provisión fuere notificada saved que delante nos se presentó la petición de su tenor siguiente: Petición Joseph Chicharro en nombre de Don Juan Antonio de Lemos presvítero ante su excelencia digo que mi parte pidió execución en el tribunal contra varios deudores y en ella comprendo a Juan Gil, como tutor de sus sobrinos hijos de Josepha Gil su hermana como posehedora de los vienes de la fundación de misa de Alba, sita en la parroquia de la villa de Porriño, por la cantidad de ochocientos treinta reales que adeudara de los años de noventa y uno y noventa y dos, noventa y res y noventa a quatro y habiendosele diligenciado expuso no havía hecho axuste alguno con emparte enrrazón de los emolumentos de dicha misa de Alba ni le constaria la hubiese hecho sin citar a hermana que haviendo acontezido cierta enfermedad a la ama lembrara un aviso y se entregara cantidad de maravedies en su misma casa por dicha parte le permitiera una cantidad que le entregara a Thomas Perez ahora difunto apresencia de los sujetos que señala y que la nia no quisiera darle recibo ni xpresan de que heran procedida dicha cantidad y por lo mismo le parecía que nada le estava deviendo por razón de misa de alba protestando hacer su obposición lo que precedió en veinte y dos de mayo ultimo y mediante el sobredicho por el contenido de su declaración se manifiesta que esta adeudando a la misa lo que con de ella repitió escusandose de ello con las entregas que figura que a ser cierto no dexaria de hacer su declaración que aun que hai intermediado se declara veinte y dos de mayo hasta el presente, no procuró hacer ver de entregar que señala en su declaración suplico a su excelencia, se sirva mandar librar su real provisión para que el sobredicho dentro de tercero dia acredite la quatidad de aquella y no lo haciendo pague la cantidad que contra del se ha rrepitido con apremio y la con el por seran se justicia que pido. Licenciado Pazos Montenegro. Chicharro. (…)






Ano de 1816
Demanda, Carta Real de Provisión, relación y petición del tenor siguiente relación cierta y verdadera que doy yo D. Juan Antonio de Lemos Presbítero de las personas que me están debiendo partidas de dinero prestado, hay nueve años a esta parte y que a saber en Salceda:
-Jose Alonso por su padre Pedro difunto, debe cien reales …;
-María Estevez viuda de Juan Manuel Vaqueiro ... ;
-Juan Araujo e Isabel Fernandez su mujer ….. ;

Etc, a relación exténdese ata 48 deudores.




No ano 1817 fixo testamento, deixando por herdeiros a todos os seus irmáns e sobriños, sendo testamenteiros súa curmá Isabel Gil Cabaleiro, filla de Domingo Antonio Gil, e o marido desta, José Antonio Ozores Berbetoros.

No ano 1821 Juan Antonio de Lemos xa está defunto.




En la villa y feligresía de Santa María de Salceda a tres dias del mes de julio año de mil ochocientos veinte y uno, D Josef Antonio Ozores como heredero cumplidor y testamentario de D Juan Antonio de Lemos, presvitero difunto a cuyo favor se expidió la antecedente provisión sobre carta requirió con ella nuevamente a mi escribano para que continue las diligencias del pago especialmente contra Rafael Carballido que está diligenciado de apremio por la cantidad de mil nuevecientos sesenta  quatro reales con veinte y quatro maravedies en cuya vista protexto caminar a dxxte en dicho pago, practicando a mayor abundamiento la quarta diligencia de apremio y citarle para la averiguación embargo deposito venta, trava, recobramiento y adjudicación en su caso, señalandole la casa de (...) y por este auto asi lo proveyo y firmo de que doy fe por ante mi Francisco Antonio Davila.



A partir de dito testamento pódese trazar a árbore xenealóxica de tres xeracións da familia LEMOS.

Cito como curiosidade do testamento, deixou escrito:

Que asistan a mi entierro y exequias fúnebres de cabo de mes y año, doze señores sacerdotes incluso el Parroco o su Teniente, dándose a cada uno veinte y dos reales con cargo de misas, y la parba, sin otra cosa alguna.

Que por mi Alma obligaciones y particulares devociones se encarguen quinientas misas rezadas por la limosna de quatro reales vellón cada una.





Testamento de Juan Antonio de LEMOS:





En el nombre de Dios todo Poderoso Amen:

Sepase por esta carta de manda y testamento ultima y postrimera voluntad como yo D. Juan Antonio de Lemos Presbítero, vecino de la villa de Santa María de Salceda, hallando en hedad abanzada con achaques havituales, pero en mi sano juicio, memoria y entendimiento natural, creyendo y confesando como firmisimamente creo y confieso el Altísimo Sacro-santo Misterio de la Santísima Trinidad, Padre, Hijo y Espiritu Santo, tres personas realmente distintas y un solo Dios verdadero, y en todos los demas Misterios y Sacramentos de nuestra Santa Madre Iglesia Católica Apostólica romana, en cuya verdadera fe y creencia he vibido y protexto vibir y morir como fiel Cristiano, e implorando desde luego el poderosisimo auxilio de la siempre Virgen María Reyna de los Angeles, Corona de Serafines, Princesa de los Cielos, Madre de Dios y Señora nuestra, para que obre con su Divina Magestad se digne perdonar mis culpas y pecados por los infinitos meritos de nuestro Redentor Jesucristo: recelandome de la muerrte que es natural a toda criatura y deseando hallarme prevenido en lo espiritual y temporal, otorgo que hago mi testamento en la manera siguiente:

Mando mi Alma a Dios nuestro Señor que la crió de la nada, y el Cuerpo a la tierra de que fue formado, para cuyo deposito sea adornado con las vestiduras y ornato sacerdotal a cuyo fin lo tendrá prevenido mi cumplidor comprandolo donde mejor se le proporcione:

Que asistan a mi entierro y exequias fúnebres de cabo de mes y año, doze señores sacerdotes incluso el Parroco o su Teniente, dándose a cada uno veinte y dos reales con cargo de misas, y la parba, sin otra cosa alguna:

Que se mande celebrar la de indulgencia en el Altar privilegiado por la limosna de estilo; y por cuanto en honor del Estado se acostumbra sacar el cadaver de la casa mortuoria por cuatro hermanos sacerdotes, mando se egecute esta loable acción, y siempre que quieran usar la caridad de conducirlo ellos mismos a la Iglesia, se abonarán a cada uno por su trabajo seis reales y que con los veinte y dos hacen veinte y ocho de vellón, pero siendo llebado por hombres del estado llano, se darán a cada uno de estos los mismos seis reales y otro tanto al enterrador, sinque los sacerdotes puedan pedir mas que los veinte y dos designados:

Que por mi Alma obligaciones y particulares devociones se encarguen quinientas misas rezadas por la limosna de quatro reales vellón cada una a disposición de mi cumplidor; y en sufragio por las de mis Padres y Tios, otras ciento veinte misas en igual manera:

Que en el día del ofrendorio se haga una función a que asistirán los sacerdotes de esta Parroquia con misa cantada por los derechos acostumbrados; y encargo al Parroco o su Teniente que no admita responso alguno de los que acostumbran dar los fieles devotos, por cuya razón se le abonarán mas veinte reales de mi herencia:

Que a fuera de esto se celebren tres misas cantadas sueltas con tres sacerdotes, dandose por cada una seis reales a los que las oficiaren, y cinco a cada uno de los ayudantes con cargo de misa:

Mando que en el día de mi defunción se den cien reales de limosna a los pobres, según quiera repartirlos mi cumplidor, y a su voluntad también dejo doscientos reales, por mitad a nuestra Señora del Carmen y la Soledad, para que se inbiertan en culto decencia y honor de sus Santas Imágenes:

Que se paguen los derechos parroquiales según costumbre, y seis reales al sacristan por su trabajo:

Mando se den a las quatro cofradias de que soy individuo, quatro reales vellón de limosna entendiendose a cada una además de lo acostumbrado y lo mismo a la Fábrica: y últimamente que también se paguen las tarifas acostumbradas para la conserbacion de los Santos Lugares Pios de Jerusalen con que a todos aparto y excluyo del derecho y acción que podían pretender a mis vientes:

Declaro que no tengo herederos forzosos y por tanto dejo en razón de legato a mi hermano Bernardino de Lemos el lugar que habita compuesto de casas, corral, viña, castaños y mas que me pertenece al sitio da Bouza, en el qual nada corresponde al sobredicho, excepto algunas mejoras que obró por su comodidad, con mas los castaños que incorporó y cerró en el souto, y todos los frutos anuales de castaña, oja y mas provechos del expresado lugar que los está debiendo desde que se celebró la partija de la herencia de nuestros padres sin haberle cobrado cosa alguna, a excepción del vino que siempre he llebado:

Item comprehendo en este legato el pedazo de monte sauces y robles de las Canles en la parroquia de Alján junto a la poza del mismo nombre pero esto es vajo la condición expresa de que haya de concurrir a mis herederos con varias partidas de dinero que me está debiendo y una junta de bueyes de valor de cien ducados, según que todo ello resulta escrito de mi puño y pulso en un libro de mi gobierno a que se le dará entera fe y crédito:

Por la propia razón dejo a Ana Sánchez mujer de Rafael Carballido, las tres piezas de vienes que adquirí de este, importan tres mil reales vellón según escritura que pasó a testimonio de D. Juan Francisco Sestelo escribano en el año de ochocientos o poco antes, en cuyas notas se hallará, y también la perdono alguna partida de dinero que la di por prestamo y mando no se le cobre, pero la cuenta que tengo con su marido importante cosa de dos mil reales queda pendiente y será cobrable del modo que yo lo disponga:

A Rosalía Perez mujer de Bernardo Alvarez la dejo y mando una junta de bueyes mios propios que conserba en su corral, sobre el precio de doscientos ducados, y le perdono toda la renta que me debe dobre la mital de la presa labradio da Riveyra que son tres ferrados y quarto de maiz desde el tiempo que resultara de mi libro, e igual perdón le hago de la parte que a ella corresponda de lo que quedó debiendo su madre Liberata de Lemos mi hermana difunta:

Item al dicho su marido también le remito y perdono quatrocientos reales de vellon los que se le descontarán de mayor partida que me adeuda quando llegue el caso a Bernardo de Pino viudo de mi sobrina María Antonia Perez, igualmente le condono la mitad de la renta que me paga y está debiendo desde el año de noventa y siete inclusive, sobre la otra mitad de la citada presa da Ribeyra que posee en arrendamiento por otros tres ferrados y quarto de maiz al año y mando que pague la otra mital:

Confieso que el mismo Bernardo de Pino posee la presa labradio de Briallo que yo y su suegro Tomas Perez hemos adquirido de Juan de Sestelo mi cuñado, por partes iguales, cuya heredad la poseó desde entonces dicho Tomas hasta su fallecimiento sin haver concurrido con la renta que debía pagarme, ni lo ha hecho el referido Bernardo, y en consideración a algunos servicios que de el tengo recibido, le perdono todo quanto por esta razón se me aduda, juntamente con lo que debía pagar por su suegra y no otra cosa:

Declaro haver sido cumplidor y testamentario de mi hermana Maria Marcela de Lemos, de su hijo D. Juan Francisco Sestelo escribano, y de su hermana María Bernarda Sestelo mujer que fue de Pedro Fernandez cuyos encargos he desempeñado exactamente sin haver faltado en cosa alguna, haviendo cobrado algunos créditos que se debían a la herencia de dicho escribano, los que he distribuido del modo que se me recomendó y pagado algunas deudas suyas, especialmente el imbentario de los papeles de su oficio con otras cosas de que he llebado cuenta y razón, sin que les reste debiendo cosa alguna, y así espero que tampoco la reclamaran mis vis-sobrinas las hijas de dicha María Bernarda, como herederas de su madre y tio el escribano: y a una de estas llamada Juana la condono sesenta reales que me esta debiendo:

Así mismo declaro que Juan Felipe Fernandez mi cuñado trabaja de mi cuenta en calidad de arriendo otra pieza labradio en dicho sitio de Briallo que compre a Manuel Fernández por noventa y un ducados vellón, y por cuanto no me pagó cosa alguna del arriendo desde que la cultiba, también le condono y remito el valor a que pueda ascender la renta en razón de legato:

Declaro que Pedro Fernández, alias Cazolas, de esta becindad, me adeuda ciento y tanto ducados según escritura de obligación hipotecaria que se hallará entre los papeles de mis pertenencias, de cuya cantidad mando no se le cobren cien reales vellón que le perdono: y de aquella misma partida, lego otros cien reales a su hija y mi ahijada Juana Fernandez, a quien perdono igualmente treinta y tantos reales que me debe; encargando como encargo a mis herederos que si tal vez le aprontasen en dinero el resto de dicho crédito, dejen libre y desobligada la hipoteca:

Declaro que D. Luis Veloso Presbitero, difunto de quien es heredero D Manuel María Avalle, me quedó debiendo mil y cien reales vellón según cedula de obligación verbal que me ha hecho y se hallará entre los papeles sueltos de las notas de dicho escribano Sestelo, los que mando se reclamen y cobren por dichos mis herederos:

A Juan Mario de Lemos mi sobrino le dejo por legato cinco o seis castaños que me corresponden en la Zapateyra junto al lugar de su havitación:

A Isabel de Lemos mi sobrina hija de Bernardino, la dejo otros quatro castaños en el comun junto al lugar que havita: A María Bernarda Carballido viuda la condono quarenta reales vellón de lo que me está debiendo por declaración jurada a virtud de provisión del Real Fral. que se hallará entre mis papeles, y mando se le cobre el resto:

Confieso que Tomas de Lemos mi sobrino, me debe quinientos quarenta reales vellón y su hermano Juan doscientos veinte, y atendiendo a algunos servicios que me han hecho, condono la mitad al primero, debiendo cobrarsele el resto de doscientos y setenta; y al segundo le remito y perdono toda su partida, encargandoles me encomienden a Dios:

Item declaro que la herencia de D. Domingo Albarez Vesada abad que fue de San Jorge de Salceda me adeuda quinientos y ocho reales resto de mayor partida que le havia prestado, de que hay razón en la testamentaria del sobredicho en que me mostré acreedor, y de cuyos autos dio fe el escribano D. Juan Francisco Pedrero, por tanto mando que mis herederos actiben las diligencias de la cobranza del modo mas posible, entendiendose a cerca de ello con su cumplidor el actual Abad de Santa Comba, y con Josef Cabaleyro de dicha parroquia de San Jorge, que tiene dado palabra de hacer que se pague dicho resto con tal que se pierda alguna cosa:

Declaro que cierta persona difunta me encargó confidencialmente que cobrase doscientos sesenta reales vellón de mano de Josef Perez del Pegullal, los que destribuyese en misas por su intención y habiendo tratado esta circunstancia con el sobredicho confesó unicamente doscientos y ofreciendo entregarmelos a la brevedad posible, vajo cuyo concepto aplique veinte y nuebe misas a quatro reales cada una que importan ciento diez y seis de vellón, de que me hallo descubierto, y por tanto mando que se le cobren, recombiniendole por los ochenta y quatro restantes y en caso de pagar esta ultima partida, como debe hacerlo sobre su conciencia se imbentarán también en misas por la misma limosna:

En conclusión declaro que no es mia una Arca de Castaño con dos cerraduras que se halla en la casa de Gil, y pertenece a la Congregación de Sacerdotes que había en cada Partido, disuelta hace algun tiempo, por lo qual mando que mis cumplidores la vendan o manden tasar, quedandose con ella y su importe con el de algunas hachas de cera, que contiene y mas que se hallare dentro, se imbierta en sufragios por las Animas de los congregantes:

Nombro por tales cumplidores albaceas y testamentarios a mis primos D. Josef Antonio Ozores Bertoro y Dª Isavel Gil Cavallero marido y mujer, facultandoles con el poder suficiente para que cumplan y paguen mi testamento a cuenta de mi herencia dentro del año legal sobre que les encargo la conciencia:

Y en lo remanente que fincase despues de satisfecho el bien pio, mandas y legatos, instituyo por mis herederos de los vienes raices, excepto lo que señalaré a Bernardino de Lemos, y a todos los hijos y nietos de los otros mis hermanos difuntos, María Marcela, Antonio, Francisca, Liberata y Dominga de Lemos, en inteligencia de que se les adjudicará a cada uno su hijuela y formal por troncos y despues se subdividirá la herencia por personas respecto de sus hijos o nietos, de modo que para la partija se han de reputar vibos todos los seis mis hermanos haciendo a cada uno su cupo y quiñon igual en valor y después lo repartirán los hijos o nietos según el numero de cada tronco, que asi es mi voluntad, sin que acerca de esta partición de admita disputa ni pleyto alguno, pues al que lo promoviere usando de recursos judiciales y no de otra manera, desde ahora le excluyo de mi heredero y mando que su porción pase a mis cumplidores libremente para que usen y dispongan de ella a su voluntad; y también excluyo a qualesquiera de dichos herederos que se opongan o resistan pagar lo que me deben, según las notas y apuntaciones de mi libro de asiento, a cuya solbencia se les extrechará por justicia respectibamente:

Y también instituyo por mis herederos a los nominados mis cumplidores, entendiendose solamente de lo que se expresará a saber: Todos los créditos que resulten a fabor de mi herencia según el libro de mi gobierno y mas documentos de que consten: Todos los muebles, semovientes, ropas: alajas y quanto sea de mi fincabilidad dentro de las dos casas de Altamira y Gil, sin reserbación de cosa alguna, pero con el cargo de costear los gastos de mi entierro y funeral según lo llebo dispuesto: y a mas de ello también llebarán para siempre el campo labradío da Ribeyra sito en esta Villa: El Monte dehesa y robles de Outeyro en la feligresia de San Miguel de Cabreyra; y el otro monte, dehesa y robles da Barbata consistente en San Pedro de Arantey a la extrema con Cabreyra, que así es mi voluntad:

En cuyos terminos doy por fenecido y acabado mi testamento, por el qual revoco y anulo los anteriores de qualquier forma que resulten otorgados pues no llebaran efecto en juicio ni fuera de el:

Salbo el presente que hago y otorgo ante el infraescrito escribano y testigos por mi mandados llamar y rogados que lo fueron D. Manuel Trabiesa, Abad y cura parroco de esta Villa, D. Juan Suarez y Don Josef Suarez, presbiteros, vecinos de ella, de que yo el escribano doy fe y del conocimiento del otorgante que certifico de su cabalidad según el tino y concordancia de sus razonamientos sin asomo de lo contrario: no firmó por torpeza devilidad de la vista hiziolo a su ruego uno de dichos testigos, estando en la nominada villa a diez y siete dias del mes de marzo año de mil ochocientos diez y siete.

Libro de Protocolos notariales. Escribano Francisco Antonio Davila Arquivo Histórico Provincial de Pontevedra.








Tres anos despois, otorgou un codicilio coas últimas vontades.





En la villa de Santa María de Salceda a veinte dias del mes de septiembre de mil ochocientos veinte, (…) Juan Antonio de Lemos  (...) ratifica el testamento otorgado en 1817 y añade nuevos bienes adquiridos (…) deja en calidad de legato a Ana Ozores Gil mujer legítima de Julián Rodriguez (…) item a sus hermanas solteras Dª Manuela, Dª Isabel, Dª Teresa y Dª Francisca una onza de oro para ayuda de sus venidos. A los otros hermanos estudiantes D. Luis y D. Benito manda se les de a cada uno sus hábitos sacerdotales completos. A Domingo Lemos su sobrino hijo del referido Antonio le deja quatro robles (…) que a su ahijada Isabel González hija de Cayetano …